| تاب‌آوری خدمات آب در عصر نااطمینانی: گذار از برنامه‌ریزی زیرساختی به برنامه‌ریزی فضایی تاب‌آور |
| کد مقاله : 1037-IWWA (R1) |
| نویسندگان |
|
علی مختاری کرچگانی *1، عبدالغفور بادپا2 1گروه برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، دانشگاه بین المللی چابهار، چابهار، ایران 2استادیار، ایستگاه پژوهش و فناوری اقیانوس شناسی و علوم جوی شهرستان چابهار، چابهار، ایران |
| چکیده مقاله |
| افزایش نااطمینانی‌های اقلیمی، ژئوپلیتیکی، اقتصادی و اجتماعی، برنامه‌ریزی و مدیریت متعارف خدمات آب را با محدودیت مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، پیش‌بینی روندهای آینده و مقاوم‌سازی زیرساخت‌ها به‌تنهایی تداوم خدمات آب را در برابر بحران‌های مرکب و اختلالات آبشاری تضمین نمی‌کند. پژوهش حاضر با هدف بازاندیشی در مفهوم تاب‌آوری خدمات آب و تبیین ضرورت گذار از رویکرد زیرساخت‌محور به برنامه‌ریزی فضایی تاب‌آور انجام شده است. روش پژوهش، مرور تحلیلی و انتقادی ادبیات است. مطالعات مرتبط از پایگاه اسکوپوس و بر اساس کلیدواژه‌های تاب‌آوری آب، زیرساخت‌ها، خدمات آب، برنامه‌ریزی فضایی و نااطمینانی اقلیمی استخراج شدند. پس از اعمال محدودیت‌های موضوعی و کتاب‌شناختی و بررسی عنوان، چکیده و متن کامل، ۴۷ مقاله انتخاب شدند. سپس، با بررسی انتقادی مطالعات، پیوندهای میان تاب‌آوری، نااطمینانی، زیرساخت‌های حیاتی، تداوم خدمات و برنامه‌ریزی فضایی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد تاب‌آوری خدمات آب باید فراتر از مقاومت و بازیابی زیرساخت‌های منفرد، ظرفیت نظام فضایی برای حفظ عملکرد، بازآرایی و سازگاری در برابر اختلالات را دربرگیرد. تنوع منابع، افزونگی و انعطاف‌پذیری شبکه، کاهش وابستگی‌های بحرانی، توزیع ظرفیت‌های خدماتی، توجه به مقیاس‌های فضایی، یادگیری نهادی و قابلیت تغییر مسیر تصمیمات، از مؤلفه‌های اساسی این تاب‌آوری هستند. بر این اساس، تاب‌آوری فضایی نه ویژگی ثابت زیرساخت، بلکه حاصل تعامل میان زیرساخت‌ها، شبکه‌ها، سکونتگاه‌ها، منابع، نهادها و جمعیت در بستر سرزمین است. در نهایت، پژوهش بر گذار برنامه‌ریزی آب از منطق «پیش‌بینی و کنترل» به سوی «آمادگی، سازگاری، یادگیری و بازآرایی» و نقش برنامه‌ریزی فضایی در تقویت تداوم و تاب‌آوری سرزمینی خدمات آب به‌عنوان چارچوبی مؤثر تأکید می‌کند. |
| کلیدواژه ها |
| تاب‌آوری خدمات آب، نااطمینانی، برنامه‌ریزی فضایی، تاب‌آوری زیرساخت، تاب‌آوری سرزمینی، سازگاری، تداوم خدمات. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |
