| ارزیابی جایگاه ایران در الگوی جهانی مصرف آب: از تنش آبی و بهره‌وری پایین تا چالش‌های حکمرانی |
| کد مقاله : 1041-IWWA |
| نویسندگان |
|
کیاوش زینلی1، علیرضا تجسسی1، نیما مقدم *2 1دانشجوی کارشناسی علوم و مهندسی آب دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران 2دانشجوی دکتری مهندسی منابع آب دانشگاه تربیت مدرس |
| چکیده مقاله |
| بحران آب در ایران صرفاً حاصل محدودیت‌های اقلیمی و کاهش بارش نیست، بلکه برآیند تعامل میان الگوی نامتوازن مصرف، تخصیص ناکارآمد منابع، بهره‌وری پایین و عوامل ساختاری و حکمرانی است. پژوهش حاضر با رویکرد مروری و تطبیقی، جایگاه ایران را در الگوی مصرف آب در مقایسه با میانگین‌های جهانی و کشورهای همتراز بررسی می‌کند. در این راستا، شاخص‌هایی شامل سرانه برداشت آب، سهم بخش‌های مختلف از برداشت آب، بهره‌وری اقتصادی آب، شاخص تنش آبی و ردپای آب مورد بررسی قرار گرفته و سپس عوامل مؤثر بر انحراف الگوی مصرف و پیامدهای تداوم آن تحلیل شده است. مرور مطالعات و داده‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که ایران، علی‌رغم قرارگیری در اقلیم خشک و نیمه‌خشک، از نظر سرانه برداشت آب، سهم بسیار بالای کشاورزی از برداشت منابع و بهره‌وری اقتصادی آب، فاصله قابل‌توجهی با الگوهای جهانی دارد. تداوم این الگو با تشدید برداشت از منابع آب زیرزمینی، افت سطح آبخوان‌ها، فرونشست زمین، تهدید امنیت غذایی، افزایش آسیب‌پذیری معیشتی و تشدید پیامدهای اجتماعی و اقتصادی همراه بوده است. یافته‌های این مرور نشان می‌دهد که اصلاح وضعیت موجود مستلزم گذار از رویکرد مدیریت عرضه به مدیریت تقاضا، بازنگری در سیاست‌های خودکفایی غذایی و یارانه‌های آب و انرژی، ارتقای بهره‌وری آب و تقویت حکمرانی یکپارچه و مشارکتی منابع آب است. بر این اساس، بحران آب ایران بیش از آنکه صرفاً یک مسئله کمبود فیزیکی آب باشد، مسئله‌ای ساختاری در نحوه تخصیص، مصرف و حکمرانی منابع آب است. |
| کلیدواژه ها |
| الگوی مصرف آب، تنش آبی، بهره‌وری آب، ردپای آب، حکمرانی آب |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |
