| منشأیابی آلودگی چشمه‌های آبخوان نهاوند با تلفیق هیدروژئوشیمی و تحلیل های آماری چند متغیره |
| کد مقاله : 1387-IWWA |
| نویسندگان |
|
فرشته اسکندری *1، طاهره آذری2، غلامحسین کرمی2، واحد کیانی3 1دانشگاه خوارزمی 2دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی 3دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس |
| چکیده مقاله |
| آبخوان نهاوند در جنوب استان همدان و در پهنه تلاقی زون‌های زمین‌شناسی سنندج-سیرجان و زاگرس مرتفع واقع شده است. این موقعیت ویژه، همراه با حضور هم‌زمان سازندهای آهکی، ماسه‌سنگی، آذرین و دگرگونی، شرایط هیدروژئوشیمیایی پیچیده‌ای را پدید آورده است. هدف این پژوهش، مشخصه‌سازی هیدروژئوشیمیایی و منشأیابی آلودگی چشمه‌های آبخوان نهاوند با تلفیق روش‌های هیدروژئوشیمیایی و تحلیل‌های آماری چندمتغیره است. در این مطالعه، ۲۴ دهنه چشمه در دو فصل خشک (۲۰۱۸) و تر (۲۰۱۹) نمونه‌برداری شد. پارامترهای فیزیکوشیمیایی (pH، EC، TDS، DO)، یون‌های اصلی (Ca, Mg, Na, K, HCO₃, Cl, SO₄, NO₃) و عناصر سنگین (Fe, As, Mn, Ni, Cu, Zn, Ba) اندازه‌گیری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از نمودارهای هیدروژئوشیمیایی (Piper, Gibbs, Wilcox)، تحلیل‌های آماری چندمتغیره (PCA و همبستگی پیرسون) انجام شد. نتایج نشان داد که تیپ غالب آب در هر دو فصل Ca-Mg-HCO₃ است و نمودار Gibbs غلبه فرآیندهای هوازدگی سنگ را در کنترل شیمی آب تأیید می‌کند. تحلیل PCA سه مؤلفه اصلی را شناسایی کرد: انحلال سازندهای آهکی، فعالیت‌های کشاورزی، و عناصر سنگین با منشأ زمین‌زاد. در فصل تر، رقیق‌شدگی ناشی از بارش موجب کاهش غلظت یون‌های اصلی شد، اما آلودگی موضعی (نیترات، پتاسیم، آرسنیک و کلرید) در برخی نقاط مانند S13 و S19 افزایش یافت. نمودار ویلکوکس نشان داد که اکثر نمونه‌ها در کلاس Excellent قرار می‌گیرند که مناسب بودن آب برای مصارف کشاورزی را تأیید می‌کند. به‌طور کلی، ۵۲ درصد تغییرات کیفیت آب از منابع طبیعی (زمین‌زاد) و ۴۸ درصد از منابع انسان‌زاد (کشاورزی، دامداری و پساب شهری) ناشی می‌شود. |
| کلیدواژه ها |
| هیدروژئوشیمی، منشأیابی آلودگی، تحلیل مؤلفه‌های اصلی، آبخوان نهاوند، عناصر سنگین. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارسال فایل های ارائه پوستر |
